Tìm hiểu nhịp sinh học của cơ thể từ A đến Z

  • 29/04/2022
  • 19 Lượt xem

Mục lục nội dung

    Nhịp sinh học của cơ thể được cho là đóng vai trò rất quan trọng trong các khía cạnh sức khỏe cả về thể chất lẫn tinh thần, Đệm Xinh đã tổng hợp những thông tin liên quan giúp bạn đọc tìm hiểu chi tiết về khái niệm, các yếu tố ảnh hưởng, các dạng rối loạn và giải pháp điều trị rối loạn nhịp sinh học. Mời các bạn cùng tham khảo:

    1. Nhịp sinh học là gì?

    Nhịp sinh học được hiểu là chu kỳ thay đổi tự nhiên của các chức năng, chất hóa học trong cơ thể con người. Hay nói cách khác, nó chính là một chiếc “đồng hồ chính” điều phối các đồng hồ khác trong cơ thể bạn.

    Nhịp sinh học là gì?

    “Đồng hồ chính” nằm trong não, ở phía trên các dây thần kinh nơi 2 mắt giao nhau, được tạo ra từ vô vàn tế bào thần kinh giúp các chức năng và hoạt động của cơ thể được đồng bộ hóa.

    Nói chung, nhịp sinh học ở người là một mô hình xấp xỉ 24 giờ mà cơ thể sẽ trải qua những thay đổi về trạng thái thể chất, tinh thần, kèm theo đó là thay đổi về hành vi và tâm trạng.

    Chu kỳ thức – ngủ được nhiều người công nhận là một trong những nhịp sinh học của cơ thể con người. Theo đó, chúng ta có xu hướng trở nên mệt mỏi vào buổi tối, tỉnh táo hơn vào buổi ngày.

    2. Các yếu tố ảnh hưởng đến nhịp sinh học của cơ thể

    Theo các chuyên gia nghiên cứu, ánh sáng là yếu tố bên ngoài, cũng là yếu tố chính kiểm soát nhịp sinh học của cơ thể. Bên cạnh đó, các yếu tố môi trường khác cũng có khả năng tác động, giúp đồng bộ hóa hoặc làm rối loạn/gián đoạn nhịp sinh học. Trong khi nhịp sinh học diễn ra một cách tự nhiên, thì nó có thể sẽ bị ảnh hưởng bởi một số yếu tố điển hình dưới đây:

    Ánh sáng

    Kết quả nghiên cứu của Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ đã chỉ ra rằng, ánh sáng bất thường có khả năng phá vỡ nhịp sinh học tự nhiên. Theo đó, đồng hồ sinh học trở nên nhạy cảm nhất vào khoảng 2h trước giờ đi ngủ thông thường. Nếu dùng đèn sáng trong khoảng thời gian này có thể khiến nhu cầu ngủ thay đổi, làm người đó thức lâu hơn, ngủ muộn hơn.

    Bên cạnh đó, ánh sáng chói chang vào buổi sáng cũng sẽ làm thay đổi nhu cầu ngủ, khiến một người tỉnh dậy sớm hơn so với thông thường cũng như rút ngắn thời lượng ngủ bình thường của họ.

    Màu sắc

    Màu sắc

    Nhiều nghiên cứu đã phát hiện màu sắc của ánh sáng có khả năng phá vỡ được các mô hình sinh học. Ánh sáng màu xanh lam có thể tác động mạnh nhất đến nhịp sinh học, khiến một người khó đi vào giấc ngủ, không ngủ được. Chúng thường phát ra từ màn hình thiết bị điện tử như máy tính, điện thoại, tivi. Trong khi đó, ánh sáng vàng ấm lại dễ khiến chúng ta buồn ngủ hơn.

    Thói quen sinh hoạt không lành mạnh

    Nhịp sinh học của cơ thể trong một ngày cũng có thể bị ảnh hưởng, bị gián đoạn nếu chúng ta có những thói quen sinh hoạt không lành mạnh liên quan đến vấn đề ngủ nghỉ. Điển hình gồm:

    • Ăn uống vào tối muộn.
    • Uống cà phê, trà buổi tối.
    • Thức quá khuya để làm việc và dậy từ sớm.
    • Dùng thiết bị điện tử liên tục cho đến khi đi ngủ.
    • Vận động, tập luyện thể thao cường độ mạnh vào buổi tối.

    Tính chất công việc

    Những người làm việc kiểu xoay ca thường dễ bị gián đoạn nhịp sinh học tự nhiên, bởi có những lúc họ phải làm ca tối muộn, thậm chí là làm ca đêm.

    Đi du lịch

    Đi du lịch

    Những nghiên cứu thực tế đã chỉ ra rằng người thường xuyên đi du lịch rất dễ bị gián đoạn giấc ngủ và rối loạn nhịp sinh học. Tình trạng này đặc biệt dễ xảy ra ở những ai đi du lịch nước ngoài, di chuyển giữa các múi giờ. Thông thường, nhịp sinh học của cơ thể bị thay đổi bởi yếu tố này dễ gây ra cảm giác mệt mỏi, cơ thể phải mất chút thời gian để bắt kịp và thích nghi.

    Rối loạn giấc ngủ

    Nhịp sinh học cũng bị ảnh hưởng bởi các rối loạn giấc ngủ tiềm ẩn, ví dụ như:

    • Rối loạn giấc ngủ không thường xuyên: Do thói quen sinh hoạt không đều đặn, làm gián đoạn quá trình ngủ - thức.
    • Hội chứng giai đoạn ngủ nâng cao: Nhịp sinh học nâng cao, cơ thể thấy buồn ngủ sớm hơn, buổi sáng cũng thức dậy sớm hơn.
    • Hội chứng giai đoạn ngủ muộn: Nhịp sinh học chậm trễ làm cơ thể thường khó ngủ vào buổi đêm và khó thức dậy vào trước 7h sáng.

    3. Các dạng rối loạn nhịp sinh học

    Nhịp sinh học tự nhiên bị xáo trộn sẽ làm gia tăng tốc độ phát triển của rối loạn, khiến cơ thể người vô cùng mệt mỏi, chất lượng cuộc sống cũng bị ảnh hưởng. Những rối loạn nhịp sinh học của cơ thể điển hình gồm:

    • Rối loạn giấc ngủ: Cơ thể khó ngủ vào buổi tối, rơi vào trạng thái mất ngủ trong thời gian dài.
    • Rối loạn thời gian: Nhịp sinh học bị gián đoạn khi di chuyển qua đêm hoặc qua các múi giờ khác nhau.
    • Rối loạn tâm trạng: Cơ thể ít tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, góp phần dẫn tới tình trạng rối loạn lưỡng cực, rối loạn cảm xúc theo mùa, trầm cảm...
    • Rối loạn công việc theo ca: Nhịp sinh học của cơ thể thay đổi, rối loạn khi một người phải làm việc xoay cả liên tục.

    Rối loạn nhịp sinh học có thể kèm theo một số hiệu ứng như: lo lắng, bồn chồn, phiền muộn, ngủ ngáy, thiếu sự tập trung, khó tỉnh táo, dễ bị béo phì và tiểu đường.

    4. Chẩn đoán, điều trị rối loạn nhịp sinh học

    Để chẩn đoán rối loạn nhịp sinh học, bác sĩ sẽ hỏi người bệnh một số câu có liên quan đến xác định tiền sử sức khỏe, ví dụ:

    • Lần đầu tiên người bệnh phát hiện triệu chứng?
    • Những hoạt động nào khiến các triệu chứng trở nên tồi tệ hoặc giảm đi?
    • Liệu bệnh nhân có đang sử dụng loại thuốc nào không?

    Việc điều trị rối loạn nhịp sinh học của cơ thể phải phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra rối loạn. Những rối loạn liên quan đến thời gian như lệch múi giờ thì không cần điều trị y tế. Những rối loạn liên quan đến làm việc theo ca hay rối loạn tâm trạng thì nên thay đổi lối sống để cải thiện hoặc thích nghi.

    Trong trường hợp rối loạn nhịp sinh học đi kèm nhiều hiệu ứng tiêu cực, hoặc bị rối loạn giấc ngủ có liên quan đến bệnh lý thì người bệnh nên đi thăm khám bác sĩ để được chẩn đoán chính xác nguyên nhân và có biện pháp điều trị phù hợp.

    Tạm kết

    Nhiều người không để ý đến nhịp sinh học của cơ thể nên thường không hiểu rõ thể trạng sức khỏe bản thân. Hy vọng với những chia sẻ của Đệm Xinh trong bài sẽ giúp bạn biết thêm nhiều kiến thức hữu ích để chăm sóc sức khỏe của mình và người thân cũng như có chế độ sinh hoạt phù hợp hơn.

    Đánh giá của bạn: